Jiddu Krishnamurti sprak meer dan zestig jaar lang voor duizenden mensen over de hele wereld, schreef talloze boeken en gaf honderden interviews. Toch herhaalde hij keer op keer: “Ik ben geen autoriteit, volg mij niet en geloof niets van wat ik zeg.” De authenticiteit van Jiddu Krishnamurti ligt paradoxaal genoeg juist in het feit dat hij de rol weigerde waarvoor hij van jongs af aan was klaargestoomd: leider worden van een wereldreligie.
Om hem heen creëerden mensen een systeem van rituelen, insignes en diploma’s; iets waar Krishnamurti van gruwde. Sommigen hadden al vier insignes van ontwikkeling doorlopen en waren daar trots op en dat viel plotseling allemaal weg toen Krishnamurti op 3 augustus 1929 op de Bethmenerberg in het Nederlandse Ommen de cultus om hem heen ontmantelde.
Hoewel hij door de Theosofische Vereniging op jeugdige leeftijd was geselecteerd, geïsoleerd en opgeleid om de nieuwe Wereldleraar (de Maitreya) te worden, brak hij op die dag in 1929 spectaculair met deze vooropgezette identiteit.
De ontbinding van de Orde van de Ster
Een ultieme blijk van zijn authenticiteit leverde hij tijdens zijn beroemde toespraak in Ommen. In plaats van de troon te bestijgen die voor hem was gebouwd, hief hij de organisatie rondom hem op en gaf hij alle geschonken geld en landgoederen terug. Hij weigerde een Messias te zijn, omdat hij geloofde dat volgelingen de waarheid misvormen.
De Waarheid is een land zonder pad
Krishnamurti stelde dat de waarheid niet via een religie, sekte, dogma of leraar te bereiken is. Omdat hij zelf het product was van een streng geconditioneerde spirituele opvoeding, wist hij als geen ander hoe destructief die conditionering kon zijn. Zijn authenticiteit zat in zijn boodschap dat elk individu zichzelf moet bevrijden van autoriteit, inclusief die van hemzelf.
Hij deed geen claims op goddelijkheid of speciale status
Ondanks zijn intensieve training om zich als een goddelijk wezen te gedragen, sprak hij altijd als een gelijke. Hij droeg geen spirituele gewaden, gebruikte geen titels en sprak vaak over zichzelf in de derde persoon om zijn ego buiten de discussie te houden. Hij zag zichzelf niet als een verlichte meester, maar als een spiegel waarin de luisteraar zichzelf kon bekijken.
Radicale psychologische autonomie
Zijn authenticiteit bleek uit zijn vermogen om de diepe conditionering van zijn jeugd volledig van zich af te schudden. In plaats van de theosofische doctrines te herhalen die hij had geleerd, ontwikkelde hij een volstrekt eigen, frisse filosofie die gebaseerd was op pure observatie en psychologisch zelfonderzoek, los van oosterse of westerse tradities.
“Kunnen observeren zonder evalueren is de hoogste vorm van intelligentie”.
Geen doctrine wel gezamenlijk onderzoek
Krishnamurti leed er psychologisch onder dat mensen zijn woorden veranderden in een nieuwe ideologie of religie. Hij zag zijn lezingen absoluut niet als een doctrine, maar als een gezamenlijk onderzoek.
De essentie van deze paradox en hoe hij hiermee omging, bestond uit een aantal scherpe uitgangspunten:
De spiegel, niet de bron
Krishnamurti vergeleek zichzelf vaak met een spiegel. Hij zei dat zijn woorden slechts een instrument waren waarin de luisteraar zichzelf kon bekijken. Als je in een spiegel kijkt en je ziet dat je haar slordig zit, ga je niet de spiegel aanbidden; je brengt je eigen haar in orde. Op dezelfde manier wilde hij dat mensen naar hun eigen geest keken, niet naar hém.
“Als je naar de spiegel luistert, luister je naar jezelf, niet naar de persoon die de spiegel vasthoudt.”
Geen volgelingen, maar metgezellen
In zijn beroemde toespraak in 1929, toen hij de Orde van de Ster in het Oosten ophief (de rijke organisatie die om hem heen was gebouwd om hem als de nieuwe Wereldleraar te vereren), zei hij direct:
“Ik wil geen volgelingen. Zodra je iemand volgt, stop je met het volgen van de Waarheid.”
Hij wilde geen discipelen die zijn citaten gingen herhalen. Hij daagde zijn publiek actief uit. Tijdens lezingen onderbrak hij zichzelf vaak om te vragen: “Bent u dit nu echt zelf aan het onderzoeken, of bent u alleen maar passief naar mijn woorden aan het luisteren?” Hij wilde dat de luisteraar en hij als twee vrienden samen een wandeling maakten en een probleem onderzochten, als gelijken.
De valkuil van de geleende waarheid
Krishnamurti legde uit dat een “geleende waarheid” helemaal geen waarheid is, maar een imitatie. Als jij iets gelooft omdat Krishnamurti het heeft gezegd, dan leef je in een illusie en ben je geconditioneerd door zijn woorden. Zijn doel was juist om mensen te bevrijden van alle conditionering, inclusief de conditionering van zijn eigen filosofie. Het internaliseren van zijn ideeën was in zijn ogen een totale mislukking van de luisteraar.
Waarom bleef hij dan toch spreken?
Dit is de vraag die hem vaak gesteld werd: Als u niet wilt dat wij uw woorden aannemen, waarom staat u hier dan?
Zijn antwoord was even poëtisch als pragmatisch. Hij vergeleek zijn spreken met een bloem die bloeit of een vogel die zingt. Een bloem bloeit niet met het doel om bewonderd te worden of om mensen te vertellen hoe ze moeten groeien; het is simpelweg de aard van de bloem om haar geur te verspreiden.
Krishnamurti voelde een diepe, natuurlijke drang en verantwoordelijkheid om te delen wat hij als de ultieme waarheid over het menselijk lijden zag, ongeacht wat mensen ermee deden.
“We zijn het verleden; niets in ons is nieuw. Zonder vrijheid van het verleden is er helemaal geen vrijheid. Het verleden meedragen in het heden, de beweging van het heden vertalen in termen van het verleden, is energieverlies. Angst ontstaat als het denken terugblikt op dingen die in het verleden gebeurd zijn of vooruitloopt op dingen die in de toekomst kunnen gebeuren”.
De paradox in de praktijk
Tegen het einde van zijn leven, in de jaren 80, uitte hij wel eens zijn diepe teleurstelling. Zijn hele levenswerk was een poging om een revolutie in de menselijke geest te weeg te brengen, zónder de stichter te willen zijn voor een nieuwe religie. Hij merkte dat mensen al decennia naar hem kwamen luisteren, zijn boeken lazen, maar innerlijk nog precies dezelfde angstige, jaloerse en geconditioneerde wezens waren. Ze hadden van zijn filosofie een intellectuele hobby gemaakt.
Authentieke weergaven van de inzichten en a.i.
Tijdens zijn leven hechtte Krishnamurti al grote waarde aan een correcte weergave/vertaling/transcriptie van zijn woorden. Al te vaak worden zijn inzichten bewust of onbewust verdraaid. Aanvankelijk bemoeide hij zich persoonlijk hiermee maar toen dit werk te omvangrijk werd autoriseerde hij anderen hiervoor. Vandaag de dag streeft Krishnamurti foundation nog steeds naar een zo accuraat mogelijke weergave van zijn woorden. De komst van a.i. vormt hierbij een nieuwe uitdaging om de kwaliteit, nauwkeurigheid en het juist weergeven en dus niet- interpreteren van deze tijdloze werken te waarborgen.