Pap en Krenten en Oma

Ik weet niet hoe het bij jou is, maar bij mij gaan er weken, maanden, jaren voorbij zonder een gesprek over hoe wij als kind hebben ‘leren eten’. Deze week mocht ik maandag Henks- en dinsdag Wilma’s relaas horen, hoe beiden door hun respectievelijke oma’s eigenlijk gedwongen werden om iets wat zij niet lustten op te eten. Hun reacties destijds op de eet-eis waren verschillend en hoe het verder liep ook.

Ik was 5 jaar, zij kookte heel vies, vond ik

Henks herinnering kwam naar voren tijdens de podcast over authenticiteit die we maandag opnamen. Henk (74) : “Toen mijn moeder moest bevallen ging mijn oma op ons passen, met zijn drieën. En zij kookte heel vies vond ik. En ehm ik heb het ook niet opgegeten. En in eerste instantie moesten we alles opeten. Echt… Tweede Wereldoorlog natuurlijk. En eh Ja. Ik besloot op dat moment om weg te lopen en ik was iets van, nou wat zal ik zijn geweest, 5 jaar. Ik rende de straat af en zij moest achter me aan”.

Judith: “En dan moet je dus ook weer terug. Je bent weggelopen”.

Dat mijn oma dat zag vond ik heel eerlijk van haar

“Nee, ik ben niet teruggegaan. Ik ben weggelopen en uiteindelijk is mijn oma achter me aangerend. En die heeft mij staande gehouden en die heeft mij weer tot rust gebracht zeg maar. En die heeft gezegd je hoeft het niet op te eten. En dus ze is gaan onderhandelen met mij en daarom ben ik teruggegaan zeg maar. Dat vond ik wel heel eerlijk van haar zeg maar, dat ze dat zag. Terwijl ik een hele dominante oma had. Ze kwam later met een boterham. En dat was voor mij echt een overwinning toen ik in mijn bedje lag.

Typisch toetje in die tijd

Dinsdag raakte ik op de patio van de sauna in gesprek met Wilma (68). En hoe we op het onderwerp kwamen weet ik niet meer maar het was rond lunchtijd en het ging over eten en zij vertelde een herinnering uit haar kindertijd die veel overeenkomt met die van Henk. Wilma werd als klein meisje ook geconfronteerd met een oma die het in Wilma’s beleving zwaar aanzette om haar kleinkind iets te laten eten wat zij niet lustte. Het gerecht was een typisch toetje in die tijd: pap met krenten. De koeling in de winkel was nog niet gevuld met fel gekleurde- , zwaar gezoetetoetjes. Je kookte pap en om het lekker te maken waren er accentjes met krentjes.

Krenten…dacht het niet

Het resultaat van het geforceerd opeten van die pap met krenten was natuurlijk compleet averechts: Wilma laat tot op de dag van vandaag, zo’n 60 jaar na het voorval, nog steeds de krenten aan haar voorbij gaan. De aversie/averechtsie richtte zich dus niet zozeer tegen de pap maar tegen de krenten. Wilma vertelde dat zij eigenlijk alles lust wat op krenten lijkt, bijvoorbeeld de veel zuurdere krentberries, maar krenten… dacht het niet.

De uitdrukking krenten uit de pap halen: Alleen het lekkerste of meest lucratieve deel voor jezelf nemen. Vroeger was pap een eenvoudig en goedkoop hoofdgerecht, maar de krenten waren het lekkere en dure extraatje. Wie alleen de krenten opeet en de gewone pap laat staan, pakt dus het fijnste deel voor zichzelf. De uitdrukking: de krenten niet uit de pap laten halen betekent dat je niet toelaat dat een ander de beste, lekkerste of meest aantrekkelijke delen van iets voor zichzelf pakt, waardoor jij met het minder aantrekkelijke werk of voedsel achterblijft.

Papenomastories

In het gesprekje dat hierop volgde maakte ik de flauwe opmerking: heb je je zo niet de krenten uit de pap laten halen? Vervolgens vond ik het wél grappig en ook opmerkelijk dat Wilma dit grapje niet al tot vervelens toe gehoord bleek te hebben en dat zij zelfs helemaal niet bekend bleek te zijn met deze uitdrukking. Als afsluiting van dit artikeltje wil ik Henk en Wilma, die overigens op een steenworp afstand van elkaar wonen en bij mijn weten elkaar helemaal niet kennen, bedanken voor het delen van jullie Pap-en omastories.

Reactie

Hieronder volgt mijn reactie op wat jullie vertelden. Bij voorbaat mijn excuses voor mijn onbeholpen maar welgemeende reactie. Bij de meest dingen voel ik niet de behoefte om te reageren maar hier doe ik het graag. Persoonlijk heb ik liever één onbeholpen reactie die welgemeend is dan twee beholpen reacties die dat niet zijn. Ik hoop dat jullie dit ook hebben. Dus daar gaat ie:

Henk

Henk, ben je weleens toegesproken via een artikel? Is dit niet een beetje raar?… Dat jij als kein broekie in een spannend moment je rigide optredende oma wist te bereiken die na jouw wegloop-actie haar menselijkheid hervond, die met je ging onderhandelen, en toen voor jou eetbaar eten aanbood, dit wees misschien toen al een beetje in de richting van jouw talent om mensen te kunnen helpen met communicatie en gedrag, grenzen. Wat jij zo goed en graag doet dat je het ook na het bereiken van de pensioensleeftijd en op niveau blijft doen.

Wilma

Wilma, de manier waarop jij erover vertelde gaf mij de indruk dat jij dit lastige moment uit je jeugd dat misschien al te makkelijk bestempelt zoou kunnen worden als ’traumaatje van je omaatje’, dat jij er op zo een originele manier mee speelt dat je er plezier aan beleeft. Ik meende dat te zien in je ogen toen ik naar je luisterde. Want ik verdenk jou ervan dat iedere keer wanneer je met krenten wordt geconfronteerd dat jij het talent hebt dat je oprecht blij kan zijn door ze niet op te eten. En iemand die kan genieten door iets niet te doen, wat toch echt iets anders is dan gewoon nietsdoen, die is in mijn ogen een hele creatieve.

Sla vooral de korte docu hieronder over boer Bart Bartels en de bruine bonen niet over.

x Jan Paul

Ik bid niet voor bruine bonen ~ Reportage over Bart ‘Bartje’ Bartels met Tosca Niterink

Bartje

De onderwijzer en auteur Anne de Vries schreef in de winter van 1934-1935 zijn jeugdroman Bartje. Het geliefde boek werd nog bekender door de 7-delige tv-serie die Willy van Hemert in 1972 maakte. De beroemdste scene is:

En dan gaat alles zo gauw. Vaders stoel vliegt tegen de muur, Bartje zwaait door de lucht, zijn voeten slaan een bord van de tafel. Riekie wordt onderstboven gelopen, allen jammeren. ‘Albert, neem je in acht, ’t is een kiend!’ ‘Vader, o, o, vader!’ Maar vaders eeltige hand beukt op Bartjes broekje. En die slimme, kalme Bartje is veranderd in een kleine woesteling. Hij trapt, bijt, slaat om zich heen. Hij gilt: ‘Nooit, nooit, nooit!’…. Dan zet moeder de deur wagenwijd open en vader stoot hem naar buiten.
‘En de drommel zal je halen, as ie nog een stap over de drempel doen!’ buldert vader, hijgend.
‘Ie bint jà een wild dier geliek!’ roept moeder. ‘Zoek dan maar een ander huus op, heur! Wij willen zo’n stiefkop niet meer hebben.’
‘Zo is ’t,’ bevestigt vader, verrast door dit nieuwe gezichtspunt. ‘Smeer hem maar. Zuuk maar een ander vader en moeder. En heb ’t hart eens in ’t lief, dâ j’ weeromme kommen.’
De deur slaat dicht.

Anne de Vries: “Bartje heb ik geschreven vanuit mijn jeugdgevoelens, gecombineerd met mijn studie en ervaring als schoolmeester. Bartje wil een schreeuw zijn om eerlijkheid in de opvoeding, om oprechtheid en belangeloosheid tegenover het kind, dat in ons graag een kameraad wil zien en zich telkens weer door ons bedrogen voelt. Het boek wil laten zien hoe daardoor bij het kind zich wel dezelfde ondeugden moeten ontwikkelen en dezelfde listen en achterbaksheden waar wij als grote mensen altijd mee te strijden hebben.”

Aanverwante creaties uit het Badgastenkerkje

Vernieuwd liedje ‘Van het Kind’ van Coornhert uit 1603, t.g.v. de Coornhert-lezing in de Grote Kerk Beverwijk op 29 oktober 2022. Zang en gitaar: André Uitgeest, zang en gitaar: Ab Winkel, zang en overige instrumenten: Jan Paul van der Meij, in het Badgastenkerkje Wijk aan Zee. Tekstbewerking: Ab Winkel.

Het eerste evenement in het Badgastenkerkje was de vertoning van onze docu Kind van de Natuur over vervalsing in kunst en natuur. Geproduceerd door Jan Paul, Ab en Saskia.

Wijk aan Zeese buurtband de Impulsivo’s en Lut Luttik zingen en spelen Lut’s lied Hart Gelag (Hard Gelach) videoanimatie: De vrijstaat Roetz.